10 گونه جاندار ايراني
هر چند اين عصر، روزهاي سياهي براي اين گونهها در ايران است و سرعت انقراض آنها بسيار زياد شده و شهرنشيني انسانها را وادار به ورود به محيط زندگي اين جانوران كرده است، اما هنوز هستند افرادي كه چمدان سفر را به دليل ديدن اين حيوانات ميبندند.
در اين شماره سعي كرديم ده گونه جانوري را معرفي كنيم كه ميتوان در ايران آنها را ديد.
گلخورك در جنگلهايحرا
در ميان درختان بر آب نشسته حرا، ماهي منحصر به فردي زندگي ميكند كه گرچه نام ماهي را به دوش ميكشد، اما بر اثر سازگاري با محيط زيستش، بيشتر شبيه دوزيستاني چون قورباغه و وزغ شده است.
اين ماهي درشت چشم بيشتر اوقات خود را خارج از آب ميگذراند و ميتواند روي بستر گلي بخزد، بجهد يا بسرعت در حفرههاي گِلي خود را پنهان كند.
اين ماهي حتي روي ريشههاي درخت مانگرو نيز ديده ميشود. معمولا هنگام فرونشيني آب (جزر)، راحتتر ميتوان اين ماهي شگفتانگيز را پيدا كرد و ديد. گلخوركها موجودات سريعي هستند كه روي كفههاي گلي عريان هنگام جزر اغلب در حال جابهجايي و حركت ديده ميشوند.
حركات آنها در واقع به وسيله بالههاي سينه همراه با جهش يا جست و خيز است. گلخوركها برخلاف ساير ماهيها به جاي آبشش، توسط كيسههاي مشبك هوا كه در حفره دهانشان است تنفس ميكنند. جنگلهاي حراي قشم، محل زندگي اينگونه حيوان است.
تمساح پوزه كوتاه
كروكوديلها، خزندگان ارزشمندي هستند كه نقش مهمي در تعادل محيط زيست بازي ميكنند.
تنها يك گونه به نام تمساح پوزه كوتاه ايراني در جنوب شرقي ايران، در منطقه بلوچستان زندگي ميكند.
اين تمساح تالابي بين مردم بومي به نام «گاندو» شناخته ميشود.
به همين دليل سازمان حفاظت محيط زيست، محل زندگي يگانه تمساح ايراني را «منطقه حفاظت شده گاندو» نامگذاري كرده و مديريت ميكند.
وسعت اين منطقه حدود 465 هكتار است. جالب است بدانيد گاندوها تنها خزنده ايراني هستند كه از تخمها سپس نوزادان خود بيشترين مراقبت را انجام داده و به آنها در خروج از تخم و زنده ماندن كمك ميرسانند.
براي مشاهده گاندو، بهتر است با هماهنگي اداره حفاظت محيط زيست و تحت نظارت و حضور محيطبانان به مراكزي كه اين خزنده زيبا در آنجا حفاظت ميشوند، وارد شويد.
فلامينگو
فلامينگو
يكي از پرندگان حفاظت شده در ايران است كه به جهت نقشي كه در چرخه زيستي
دارد (از پلانكتونها تغذيه ميكند و فيلتركننده است) بايد جزو گونههاي
حفاظت شده باقي بماند.
طول بدن فلامينگوها از 127 تا 140 سانتيمتر و رنگ بدنشان سفيد با پوش پرهاي سرخ روي بالها و شاهپرهاي سياه است.
منقار اين پرنده زيبا بلند، خميده، صورتي و با انتهايي مشكي است. پاهاي بلند و سرخ فلامينگوها يكي از وجوه تمايز اين پرنده محسوب ميشود.
فلامينگوها از مهاجران زمستاني جنگلهاي حرا در محدوده جزيره قشم محسوب ميشوند، اما اين پرنده آبزي در جزيره قشم توليد مثل ندارد و تنها براي استراحت به جزاير شني ميآيد.
جوجهآوري اين گونه در اروميه، فارس و خوزستان صورت ميگيرد. تالاب ميفان اراك هم يكي از مقصدهاي اين پرنده زيبا در ايران است.
آهوي ايراني
اگر
در اين فصل سفري به جزيره كيش داشته باشيد، امكان مشاهده آهوي زيباي
ايراني را كه در سطح جزيره آزادانه در حال زيست است، از فاصله نزديك خواهيد
داشت.
سال 1363 تعداد 30 راس آهو براي حمايت و تكثير با همكاري سازمان حفاظت محيط زيست از جزيره خارك به جزيره كيش منتقل شدند.
نسل اين نوع آهو كه در بخشهايي از آسياي مركزي (قسمتهايي از ايران، جنوب غربي پاكستان و صحراي گبي) پراكنده است، به علت شكار بيرويه در معرض خطر انقراض بوده و در فهرست قرمز سازمان IUCN قرار دارد.
متاسفانه يكي از مشكلات موجود درخصوص آزاد گشتن آهوها در سطح جزيره، ورود آنها به جاده و تصادف با ماشينهاست؛ كه مهمترين عامل مرگ و ميرشان محسوب ميشود. مشاهده آهوي ايراني گرچه براي مردم بومي به امري عادي بدل شده، اما هنوز گردشگران را به وجد ميآورد.
شوكا؛ گوزن مينياتوري ايران
شوكاها
گرچه در دستهبندي گوزنها قرار ميگيرند، اما به سبب داشتن جثهاي به
مراتب كوچك تر از مرال(تقريبا به اندازه آهو)، به گوزن مينياتوري معروف
شدهاند.
تفاوت ديگر شوكاها با ساير گوزنها در بلندتر بودن پاها نسبت به دستهاست كه آنها را كمي قوزدار نشان ميدهد.
اين جاندار ميتواند در تمام مناطق جنگلي خزري، جنگلهاي ارسباران در آذربايجان شرقي و همچنين جنگلهاي بلوط مناطق جوانمردرود و اورامانات غرب كشور مشاهده كرد.
شوكاها در بهار و تابستان به صورت انفرادي زندگي ميكنند، اما در زمستان گاهي به صورت زوج يا دستههاي كوچك نيز مشاهده شدهاند. حس بويايي، شنوايي و بينايي در اينگونه جانوري بسيار قوي است. آنها همچنين بهخوبي شنا ميكنند.
جالب است بدانيد برخلاف ساير سمداران كه هنگام نوشيدن آب لبها را روي آب قرار ميدهند، شوكا آب را مانند سگ و به وسيله زبان مينوشد.
آگاماي دمتيغي
اگر به گردشگري در كوير و پرداختن به ويژگيهاي خاص اين نوع از گردشگري علاقهمنديد، تماشاي آگاماي دمتيغي ايراني را از دست ندهيد.
اين جاندار با داشتن حلقههاي فلسي خاردار در پشت و دم خود و همچنين بدني با رنگآميزي خاص، يكي از جاذبههاي كوير لوت است.
آگاماي دمتيغي گياهخوار است و همواره در طول روز كنار بوتههاي گياهان مورد علاقهاش وقت ميگذراند. خانهاش را نيز معمولا روي تپههاي شني و كپههاي ماسهاي نزديك اين گياهان ميسازد.
اين جاندار در سطح جهاني تنها در ايران، افغانستان و پاكستان پراكندگي دارد.
دلفينهاي خليج فارس
آبهاي گرم جنوبي كشور سرشار از زيباييها و جاذبههاي گردشگري است.
يكي ديگر از زيباييهاي طبيعي كه محيط خليج فارس و درياي عمان را دلپذيرتر كرده است، حضور گاه و بيگاه دلفينها بويژه در آبهاي پيرامون جزاير است.
اين دلفينها عموما به صورت دستهجمعي در آبهاي جزاير خصوصا كنار كولنيهاي مرجاني كه يكي از منابع مهم تغذيهاي آنها محسوب ميشوند، ديده ميشوند.
جالب است بدانيد تاكنون حضور انواع مختلفي از دلفينها در آبهاي جنوبي ايران گزارش شده است؛ دلفين معمولي پوزه بلند، فريزر، خالدار، نواري، چرخنده، بيني بطري، ريسو و گوژپشت از جمله اين گونههاست.
لاكپشت پوزه عقابي
اين لاك پشت در دوسوي خط استوا تا مناطق نيمه گرمسيري دورتادور كره زمين پراكنده است.
لاك پشت پوزه عقابي در آخرين طبقهبندي اتحاديه جهاني حفاظت (IUCN) در طبقه بحراني (بشدت در حال انقراض) قرار گرفت.
خوشبختانه طي چند سال اخير در روستاي شيب دراز جزيره قشم به همت مردم بومي و كمك مسئولان، حفظ و حراست از اين گونه صورت ميگيرد تا جايي كه اين كار خود تبديل به جاذبه گردشگري شده است.
فصل تخمگذاري اين جاندار از اواسط اسفند تا پايان خرداد است.
پس از دو ماه تخمها سر از خاك بر ميآورند و به طرف نور مهتاب كه در دريا منعكس است، حركت ميكنند. از شاهكارهاي خلقت اين است كه بچه لاكپشتهايي كه در اين محل سر از تخم بر ميآورند، پس از 40 سال كه بالغ ميشوند، براي تخمگذاري دوباره به زادگاه خود برميگردند.
فوكخزري كوچكترينگونه فوك درجهان
فوك
خزري ازجمله نادرترين جانوران شناخته شده روي زمين و كوچك ترين گونه فوك
محسوب ميشود كه در صد سال گذشته بيش از 90 درصد جمعيت خود را از دست داده
است و در تقسيم بندي اتحاديه بينالمللي حفاظت از طبيعت در فهرست قرمز (در
حال انقراض) قرار دارد.
اينگونه كه تنها در درياچه مازندران زيست ميكند، طي زندگي پنجاه سالهاش به سواحل ايران و چهار كشور حاشيهاي ديگر نزديك ميشود.
فوك خزري زمستانها را كه فصل زادآوري است، روي قطعات يخي سواحل شمالي ميگذراند؛ اما در بهار، تابستان و پاييز عمدتا سواحل ايران را ترجيح ميدهد.
هما،مرغ سعادت
اين
لاشخور زيبا كه هنگام پرواز ظاهرش بيشتر شبيه شاهيني بزرگ است، در گذشته
از پرندگان بومي ايران محسوب ميشده است، اما امروزه فقط تعدادي از آنها را
ميتوان در پناهگاههاي حيات وحش در محدوده شهرستان بافت مشاهده كرد.
اين پرنده با بال هايي دراز و زاويه دار، دمي بلند و لوزي شكل، به همراه منقار و ريشي سياه رنگ ظاهري بسيار جذاب دارد.
هما از لاشخورهاي ديگر فعالتر و معمولا تك زي است. آشيانه اش را برفراز كوهستانهاي مرتفع و دورافتاده و در آستانه غارهاي مشرف به پرتگاه ميسازد.
هما را مرغ استخوانخوار نيز مينامند، چرا كه از عادات غذايي اين لاشخور، پرتاب استخوان روي سنگها، خرد كردن و سپس خوردن آنهاست.
جام جم
سیالان ثانیه هائی از ما است که در حرکتیم. گاهی به قصد قله وارتفاع گاهی در اعماق دره ودشت. گاه در کویر وتشنگی وگاه لابلای درختان در جنگل وابر ومه ثانیه هائی در هوای داغ وآفتاب ولحظه هائی دراغوش ماه وباران وبرف.